Đào tạo đại học, cao đẳng cử tuyển: Gánh nợ của nhiều gia đình

Cử tuyển là việc tuyển sinh không qua thi tuyển vào đại học, cao đẳng, trung cấp để đào tạo cán bộ, công chức theo yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc việc làm và chỉ tiêu biên chế. Đây là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tạo nguồn nhân lực tại chỗ, góp phần phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm triển khai, chính sách này ngày càng bộc lộ nhiều bất cập, gây lãng phí tiền của Nhà nước. Hàng loạt sinh viên cử tuyển ra trường không có việc làm hoặc “học một đằng, làm một nẻo”, trở thành gánh nặng cho cả người học, gia đình lẫn chính quyền địa phương.

Phạm Văn Kay, đồng bào dân tộc Hre ở Ba Tơ tự thi đậu đại học và trầy trật đi xin việc

“Nhà nước hỗ trợ thì đủ ăn, còn cái chi phí học tập – Sinh hoạt thêm là vay bên sinh viên – Vay bên sinh viên 18 triệu – Anh cũng vay 18 triệu à? Năm 2015 này hết hạn! Nếu mà có công ăn việc làm thì… hiện giờ anh đã trả được sinh viên đó chưa? Chưa, biết lấy đâu trả…”.

Đó là nỗi âu lo của Zơ Râm Him và cũng là tâm trạng chung của các sinh viên hệ cử tuyển ở tỉnh Quảng Nam sau nhiều năm ra trường chưa được bố trí việc làm. Bốn năm theo học cử tuyển, ngoài khoản hỗ trợ của Nhà nước, Zơ Râm Him ở xã Đắk Tôi, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam còn phải vay thêm 18 triệu đồng từ chương trình cho học sinh, sinh viên vay hỗ trợ học tập. Tốt nghiệp cao đẳng sư phạm mỹ thuật, hơn 4 năm gõ cửa khắp nơi nhưng Him vẫn chưa tìm được việc làm. Cuộc sống đã khó lại gánh thêm khoản nợ hàng chục triệu đồng khiến Him lo đến mất ăn, mất ngủ. Ngày ngày, ngoài bám nương rẫy kiếm hạt lúa, quả bắp; anh còn đi phụ hồ, cày thuê, cuốc mướn, ai gọi gì làm nấy những mong kiếm ít tiền trả nợ ngân hàng.

Zơ Râm Him lo lắng: “Em học xong năm 2011, làm hồ sơ tới bây chừ không có công ăn việc làm. Vay vừa rồi bên sinh viên 18 triệu vẫn còn nợ, gần tới hạn cuối rồi, tháng 11 năm 2015 hết hạn, biết lấy đâu mà trả?”.

Cũng như Zơ Râm Him, Đỗ Thị Thảo Vi được huyện Nam Giang cử đi học theo diện cử tuyển chuyên ngành Ngữ văn tại trường Đại học Quảng Nam. Niềm vui lớn dần cùng ước mơ sau này trở thành cô giáo, đem con chữ dạy trẻ em vùng cao thôi thúc Vi chăm chỉ học hành. Nào ngờ, sau khi ra trường, đằng đẵng 4 năm trời, tháng nào Vi cũng băng rừng, lội suối về tận trung tâm huyện nộp đơn xin việc rồi nhận được câu trả lời lạnh lùng “hết chỉ tiêu”.

Vi tâm sự: “Khi tụi em đi nộp hồ sơ thì họ nhận nhưng đến khi họ lập danh sách thì không có. Hầu như ở đây không nằm trong danh sách để họ xét được đi làm”.

Tuy chưa được phân công công tác theo quy định của chế độ cử tuyển nhưng Zơ Râm Him, Đỗ Thị Thảo Vi đã may mắn được Nhà nước hỗ trợ chi phí học tập, ăn ở, đi lại trong suốt thời gian học cử tuyển. Trong khi đó, nhiều sinh viên cũng là con em đồng bào dân tộc thiểu số có năng lực, trình độ, thi đỗ vào Đại học lại phải tự lo chi phí ăn học. Đến khi tốt nghiệp cầm tấm bằng loại khá, giỏi trên tay, nhiều người vẫn không xin được việc làm. Phạm Văn Kay, dân tộc Hre ở xã Ba Tô, huyện Ba Tơ là một trong nhiều trường hợp như vậy. Năm 2008, Phạm Văn Kay thi đỗ vào Đại học Đà Nẵng chuyên ngành Quản trị kinh doanh với số điểm khá cao. Cầm giấy báo trúng tuyển Đại học, Kay lo nhiều hơn vui. Gia đình Kay nghèo lắm. Để có tiền cho con đi học, cha mẹ phải bán hết trâu bò, ruộng vườn, rồi vay thêm Ngân hàng Chính sách xã hội 25 triệu đồng cho Kay có tiền ăn học. Cả đời lam lũ, cha mẹ hy vọng sau này ra trường, Kay sẽ có công ăn việc làm ổn định, kiếm tiền trả được nợ nần, phụ giúp gia đình, nuôi nấng các em. Năm 2012, Kay ra trường với tấm bằng loại khá, hết ngược xuôi từ huyện Ba Tơ đến huyện Sơn Hà rồi lặn lội khắp mọi nơi ở tỉnh Quảng Ngãi, đến đâu cũng bị từ chối với lý do chỉ tiêu tuyển dụng ưu tiên cho sinh viên cử tuyển.